Naar een schone moestuin

Eerst enkele stappen naar een schone moestuin:

• Laat je grond testen: Welkoop in Beek
• Probeer plastic te vermijden in je tuin
• Kies biologische zaden
• Kies biologische potgrond
• Vermijd compost met troep (zelf composteren, wormhotel, maak boosters door gier te maken van bv: brandnetel-heermoes-smeerwortel)
• Bestrijd plagen zonder gif!
  Gebruik natuurlijke mulch bv: gemaaid gras, houtsnippers (onbehandeld), bladeren, wollen worteldoek, hennep worteldoek

Alternatieve aanpak van problemen met insecten of slakken

Bepaalde insecten en slakken in de tuin kunnen onze zenuwen flink op de proef stellen. We kijken hulpeloos toe hoe onze groenten of bloemen worden aangevallen. In elk geval is er geen reden tot paniek. Bekijk en beoordeel eerst rustig de schade. Het is niet altijd nodig om in te grijpen. De organismen die schadelijk zijn voor de gewassen maken ook deel uit van het ecosysteem, nemen deel aan het opruimen en hergebruiken van organisch materiaal en trekken een hele reeks roofdieren aan die bondgenoten zijn van de tuinier (lieveheersbeestjes, zweefvliegen, vogels, egels...).

Als preventie niet voldoende is en de aantasting een aanvaardbaar niveau overschrijdt, kan de schade worden beperkt zonder dat gewasbeschermingsmiddelen hoeven te worden gebruikt. 

Preventieve bestrijding: beter voorkomen dan genezen!

Herstel van het ecologische evenwicht in de tuin

Er hoeft niet te worden ingegrepen als de dieren die de overlast veroorzaken worden gereguleerd door hun natuurlijke vijanden. Bied kost en inwoning aan de organismen die je helpen in de tuin. Zorg voor planten die rijk zijn aan stuifmeel en nectar, hagen die voedsel en beschutting bieden, drinkplaatsen en kleine schuilplaatsen voor wilde dieren (van nestkastjes tot stapels takken of stenen).

Diversifiëren van de gewassen

Diversifiëren komt neer op niet al uw eieren in één mandje leggen.
Sommige planten zijn gevoeliger dan andere of trekken specifieke soorten plaagdieren aan. Door de plantensoorten in de tuin af te wisselen wordt globaal de schade beperkt, terwijl tegelijk een zekere productiezekerheid wordt gegarandeerd tegenover de klimatologische risico's, maar ook tegenover ziekten. Mengen van variëteiten of soorten heeft ook het voordeel dat ze een spreiding bieden van gebladerte, bloei en vruchtvorming .

Planten combineren

Sommige plantencombinaties bieden extra bescherming tegen plagen en ziekten, bijvoorbeeld bepaalde aromatische planten geven etherische oliën en andere insectenwerende stoffen vrij; afrikaantjes (Tagetes) weren tal van insecten af; basilicum werkt als vliegen- en muggenafweermiddel; tijm beschermt koolgewassen.

Gewasrotatie

Gewasrotatie/teeltwisseling bestaat erin de teelten van jaar tot jaar af te wisselen om het verschijnen van plagen te vertragen en hun ontwikkeling te belemmeren. Door jaar na jaar hetzelfde gewas op hetzelfde perceel te planten, wordt de verspreiding van plagen en ziekten immers bevorderd en verarmt de bodem.

Alternatieve bestrijding van schadelijke insecten

Beschermende netten en zeilen

Dit is een gangbare praktijk die op een strikt passieve manier de toegang van schadelijke organismen tot het te beschermen gewas verhindert. Deze methode wordt met name toegepast tegen bladkevers, koolvliegen, nachtvlinders, witjes enz. De netten kunnen rechtstreeks over de te beschermen aanplantingen worden geplaatst (bomen, rijen enz.), of voor gewassen onder beschutting bij de toegangspunten. Er zijn verschillende maaswijdten verkrijgbaar voor verschillende doelorganismen.

Kleurvallen

Het principe bestaat erin insecten naar de vallen te lokken door middel van bepaalde kleuren (geel, blauw, wit of rood, naargelang de voorkeur van de doelsoort), zodat zij geneutraliseerd kunnen worden (gevangen of blijven plakken aan kleverige oppervlakken). Geel trekt bijvoorbeeld witte vliegen en bladluizen aan, terwijl blauw tripsen aantrekt.

Deze vallen maken massavangst mogelijk en worden ook vaak gebruikt als monitoringinstrument voor het opsporen en tellen van insectenpopulaties.

Biologische bestrijding

Bij biologische bestrijding gebruiken we levende organismen (nuttige organismen genoemd) om de populatiedichtheid van een organisme, dat we als schadelijk aanzien, te verminderen of te beheersen.

Ideaal is om de nuttige organismen (lieveheersbeestjes, loopkevers, vogels ...) die van nature in de tuin aanwezig zijn, te versterken door ze beschutting en voedsel te bieden.

Daarnaast zijn er ook biologische bestrijdingsorganismen in de handel: predatoren (bv. larven van lieveheersbeestje), parasieten (bv. sluipwespen) en parasitoïden (bv. trichogrammawespen).

Alternatieve bestrijding van slakken

• Bewerk de bovenste grondlaag om ze los te maken en vrij van scheuren, om het leggen van eieren te verstoren en zo de slakkenpopulatie te verminderen.
• Plant slakkenwerende planten, zoals knoflook en uien, in de buurt van gevoelige planten zoals sla.
• Naaktslakken verplaatsen zich 's nachts op vochtige substraten. Geef dus bij voorkeur ’s morgens water, beperk de frequentie van het water geven zoveel mogelijk en giet bij voorkeur aan de voet van de planten.
• Hou compost en rottende planten uit de buurt van de moestuin of van gevoelige planten, want die trekken slakken aan.
• Plaats fysieke barrières:
  • Koop of bouw een omheining met een kraag/krul (gebogen rand waar de slakken niet over kunnen). Dit type barrière kan rond volledige percelen of rond bijzonder gevoelige planten worden geplaatst.
  • Breng een koperen strip aan rond potten en plantenbakken om slakken te ontmoedigen.
• Vang en verwijder naaktslakken:
  • Lok naaktslakken onder valse schuilplaatsen: planken, tegels, nat karton enz., waaronder de naaktslakken zich overdag zullen verstoppen. U kunt ze dan gemakkelijk vangen, verplaatsen of elimineren.
  • Plaats een bierval, aangekocht of zelf gemaakt. De val moet regelmatig worden leeggemaakt en de lokstof ververst. Bier is zeer aantrekkelijk voor slakken, dus u kan het best verdunnen om niet alle slakken uit de buurt aan te trekken. Het is ook het beste om deze val buiten de moestuin te plaatsen om de slakken weg te houden van uw gewassen. Tot slot, om te vermijden dat schade wordt berokkend aan egels en loopkevers (roofinsecten) die zich met naaktslakken voeden, moet de val worden voorzien van een doorboord deksel en een systeem tegen verdrinking.
• ‘s Avonds of in een natte periode kunnen de slakken ook met de hand worden verzameld, zonder val.
• Schakel over op biologische bestrijding:
  •  Aaltjes/nematoden, minuscule wormpjes die parasiteren op naaktslakken, zijn in de handel verkrijgbaar. Ze worden verdund in water en vervolgens verspreid met de gieter.
• Als u de mogelijkheid hebt, kunt u ook Indische loopeenden houden. Deze eten veel slakken en zijn niet geïnteresseerd in uw gewassen.

Enkele tips van milieuvriendelijke bestrijdingsmiddelen:

ZEEP + OLIE

• Werking: tegen luizen en spinselmot
• Recept: meng 1 liter warm water met 2 eetlepels plantaardige olie (zoals zonnebloemolie) en 1 eetlepel biologische groene zeep. Roer regelmatig tot de zeep is opgelost en laat afkoelen. Doe het mengsel in een plantenspuit en vernevel dit op, tussen en onder de bladeren. Doe dit wel op een bewolkte dag want de olie kan voor het verbranden van het blad zorgen.

BRANDNETEL – EXTRACT

• Werking: tegen luizen
• Recept: pluk een flinke bos verse brandnetels, kook die 20 tot 30 minuten in water. Laat daarna 24 tot 48 uur afkoelen/rusten/trekken. Voeg 1 kleine eetlepel zachte groene zeep per liter extract toe. Onverdund vernevelen over planten, 1 tot 2 keer per week herhalen tot de luizen weg zijn. Mijn ervaring is dat het kan helpen om ook nog een eetlepel plantaardige olie door het extract te mengen (het zorgt ervoor dat het extract wat beter op het oppervlak ‘plakt’.

BRANDNETEL – GIER

• Werking: is algemeen plantversterkend en levert wat stikstof (voor meststof voor bladgroei)
• Recept: doe 1 kilo verse jonge brandnetels (die nog niet bloeien) in een emmer en voeg 10 liter water toe. Laat 2 weken lang staan. Zeef daarna, de gier bevat stikstof en calcium (bruikbaar voor bijvoorbeeld koolsoorten, prei, bladplanten, etc.). Verdun 1 liter gier op 10 liter water en giet bij de steel/wortel en niet op het blad want dat kan voor bladverbranding zorgen.

GOUDSBLOEM – GIER (Calendula officinalis)

• Werking: is algemeen plantversterkend en levert wat stikstof, zou ook antiseptisch werken
• Recept: doe 1 kilo verse plantdelen in een emmer en voeg zoveel water toe tot het onder water staat. Laat 2 weken staan. Zeef daarna en verdun 1 op 10 liter water. Giet bij de wortels van planten die gevoelig zijn voor ziekten en schimmels zoals komkommers, rozen, aubergines, etc.. Niet op het blad gieten want dat kan bladverbranding veroorzaken.

KNOFLOOK – AFTREKSEL

• Werking: tegen luizen en spintmijt
• Recept: Snijd 1 grote knoflookbol in stukjes en overgiet met 1 liter kokendheet water. Laat 24 tot 48 uur trekken. Zeef het mengsel en los 1 kleine eetlepel groene zeep op in het extract. Mijn ervaring is dat het kan helpen om ook nog een eetlepel plantaardige olie door het extract te mengen (het zorgt ervoor dat het extract wat beter op het oppervlak ‘plakt’). Vernevel onverdund op, tussen en onder de bladeren. Herhaal 2 x per week tot de plaag over is. Zie voor een blog over de bestrijding van spint met knoflookextract, plus foto’s van het recept hier: Spint dus

APPELAZIJN

• Werking: tegen slakken en tegen phytophthora
• Recept: met dank aan Ellen voor het recept. Meng 1 liter appelazijn met 3 liter water en vernevel dit over de planten die worden aangetast door slakken. Blijkbaar houden de slakken niet van de geur/smaak van appelazijn en blijven ze weg waardoor de planten kunnen herstellen. Vernevel op een dag dat het niet gaat regenen en herhaal het regelmatig (zeker in een regenachtige week). Het zou ook helpen tegen aardappelziekte (phytophthora). Op deze pagina vind je bij baking soda (zuiveringszout) ook een recept tegen phytophthora en ik denk dat het op dezelfde basis is: doordat de pH van het blad wordt verlaagd kan de pseudoschimmel zich niet uitbreiden. Waarschuwing: Baking soda en appelazijn zijn, denk ik, niet heel gezond voor de grond (baking soda kan ervoor zorgen dat een tomatenplant geen ijzer op kan nemen en gele bladeren krijgt, azijn en dus ook appelazijn is schadelijk voor het bodemleven. Wees dus voorzichtig met vernevelen, probeer om zo min mogelijk op de grond te lekken en zorg natuurlijk ook dat je geen insecten op of bij de planten raakt.

BIER

• Werking: tegen slakken
• Recept: Vul een potje of bakje met een flinke laag bier. Graaf dit in de grond in tot de rand van het potje of bakje gelijk met de grond ligt. Slakken houden van bier, vallen er makkelijk in en verdrinken in het bier. Het bier wel regelmatig verversen en elke dag de potjes nakijken en dode slakken verwijderen.

BAKING SODA (zuiveringszout)

• Werking: tegen phytophthora in tomaten
• Recept: baking soda (je kunt het tegenwoordig ook in de supermarkt kopen, vaak in oranje doosjes) zou de pH van het blad veranderen waardoor het minder ontvankelijk is voor de ontwikkeling/verspreiding van deze pseudoschimmel. Meng 1 eetlepel baking soda met 3,5 liter water. Om te zorgen dat de baking soda beter op het blad hecht kun je er ook nog 2 tot 3 eetlepels plantaardige olie (zoals zonnebloemolie of olijfolie) door mengen. Je kunt het preventief gebruiken en dan vernevel je het eens per 10 tot 14 dagen over het blad (hangt ook een beetje af van hoe vaak het regent). Als er eenmaal phytophthora in het blad zit zul je het eens per 5 tot 7 dagen moeten herhalen. Voor alle duidelijkheid: het kan phytophthora voorkomen, het geneest niet maar bij de eerste aantastingen houdt het een verdere uitbraak tegen/remt het proces, en daarmee kun je je wellicht de planten redden tot je er nog tomaten van hebt kunnen oogsten. Kijk op deze pagina ook even bij Appelazijn want ook dat zou kunnen helpen tegen de uitbreiding van phytophthora. Waarschuwing: Baking soda en appelazijn zijn, denk ik, niet heel gezond voor de grond (baking soda kan ervoor zorgen dat een tomatenplant geen ijzer op kan nemen en gele bladeren krijgt, azijn en dus ook appelazijn is schadelijk voor het bodemleven. Wees dus voorzichtig met vernevelen, probeer om zo min mogelijk op de grond te lekken en zorg natuurlijk ook dat je geen insecten op of bij de planten raakt.

COLA

• Werking: tegen witte vlieg
• Recept: Gebruik vooral gewone cola (dus met suiker). Vernevel goed en herhaal eventueel nog enkele keren (om de paar dagen). Het idee is dat vooral de suiker in de cola ervoor zorgt dat de vleugeltjes van de witte vlieg aan elkaar plakken waardoor ze niet meer kunnen vliegen, zich niet meer kunnen voortplanten en doodgaan.

HEERMOES – EXTRACT

• Werking: algemeen plantversterkend, preventief tegen schimmels zoals meeldauw (bevat silicium)
• Recept: Pluk heermoes en leg in een pan met water (het heermoes moet net onder water staan). Kook 15 minuten. Laat afkoelen en vervolgens 24 tot maximaal 48 uur trekken. Zeef het mengsel en verdun 1 liter extract op 4 liter water. Geef de planten regelmatig een slokje van dit mengsel. Eventueel kun je het ook over aangetaste bladeren vernevelen.

KATTENBROKJES

• Werking: tegen slakken
• Recept: een stuk diervriendelijker dan de ‘bier-val’ is dit: zet in de schemeravond of na een regenbui verspreid in de tuin een paar platte bordjes neer met droge kattenbrokjes. Slakken komen in grote getale op de brokjes af. Controleer na een uurtje de bordjes en raap de slakken. Je kunt ze dan bijvoorbeeld wegbrengen (wel minimaal 100 meter van je eigen tuin want anders schijnen ze nog wel terug te kunnen komen :-)). Ik hoorde trouwens dat eenvoudige paneermeel dezelfde werking heeft.

MELK

• Werking: tegen meeldauw
• Recept: de eiwitten in melk remt de ontwikkeling van de meeldauwschimmel. Soms lees je nog wel dat er perse magere melk of juist volle melk moeten worden gebruikt maar als het om de eiwitten gaat zou dat dus niet uit moeten maken. Maak een mengsel van 40% melk en 60% water en vernevel dat eens per 1 tot 1,5 week over de aangetaste bladeren. Voor alle duidelijkheid: het maakt het blad niet meer gezond maar voorkomt dat het nog flink erger wordt. Het blijft belangrijk om volledig bruine en dorre bladeren weg te knippen en af te voeren. Ik las trouwens ergens dat bestuiven met lavameel ook zou helpen maar hoe en waarom weet ik niet.

RABARBERBLAD – EXTRACT

• Werking: tegen luizen, rupsen, witte vlieg, koolvlieg (door het oxaalzuur)
• Recept: Pluk 1 kilo blad, snijd in repen en kook 20 minuten in 2 liter water. Laat afkoelen, zeven en voeg 1 eetlepel zachte zeep e 1 eetlepel plantaardige olie toe. Verdun 1 op 4 liter water, vernevelen op bewolkte dagen.

RABARBER – GIER

• Werking: algemeen plantversterkend, geeft wat voeding, vooral stikstof.
• Recept: Vul een emmer met in stukken gescheurde rabarberbladeren, giet er koud water op zodat het blad onder water staat. Laat 2 weken staan tot het gist en stinkt. Zeef de gier, en verdun het voor gebruik: 1 liter gier op 10 liter water. Gebruik het door bij planten te gieten, niet op het blad in verband met bladverbranding.

SYMPHYTUM (SMEERWORTEL) – GIER

• Werking: voeding voor onder andere fruit, vrucht- en koolgewassen, is zeer rijk aan kalium
• Recept: pluk 1 kilo verse plantendelen en doe dit in een emmer met 10 liter water. Zet dit 2 weken lang onder water (elke dag roeren en zo nodig wat water toevoegen). Na 2 weken zeven en 1 op 10 liter water verdunnen. Giet bij de wortels op bewolkte dagen.

UIEN – GIER

• Werking: tegen luizen, rupsen
• Recept: bewaar bij het gebruik van uien in de keuken het loof en de schillen en laat dit drogen. Doe 200 gram gedroogd uienloof/schillen in een emmer met 10 liter water en laat 1 week onder water staan. Zeef het dan en voeg 2 eetlepels zachte zeep toe. Verdun 1 op 15 liter water. Venevelen bij bewolkt weer.

Heb je ook kennis om te delen? Mail naar vtvamby@gmail.com VTV Amby Tips & Tricks KENNIS DELEN?